Glas dat buigt, vervormt en spiegelt

Den Haag Centraaal 9 juli 2020

De beste glasbewerkers komen uit Tsjechië en Slowakije. Het oude ambacht is daar tot kunst verheven, nu als ‘Grandioos Glas’ te zien in museum Escher in het Paleis.

 ‘Naast de vaste collectie organiseren we in Escher in Het Paleis tijdelijke tentoonstellingen die aansluiten bij het werk van Escher,’ zegt Judith Kadee, conservator van museum Escher in Het Paleis. Deze keer is er een tentoonstelling met de naam ‘Grandioos Glas’ te zien, een verzameling van het mooiste optische glas uit de collectie van Stichting Modern Glas, in samenwerking met het Kunstmuseum Den Haag.

De zes deelnemende kunstenaars komen uit Tsjechië en Slowakije, waar men een lange glastraditie kent en waar het ambacht tot in de kleinste details geperfectioneerd is. Glas werd in het vroegere Tsjecho-Slowakije voornamelijk als materiaal gebruikt in toegepaste kunst, tot de Tsjechische kunstenaar Václav Cígler (1929) in 1965 de afdeling ‘Glas in architectuur’ oprichtte aan de kunstacademie in Bratislava. Er werden sculpturen van optisch glas gemaakt waarin licht en beweging een grote rol speelden.

‘De kracht van het optische glas is dat het als het ware reageert op de toeschouwer, je moet heel goed kijken om zien of het klopt wat je waarneemt. En dat is natuurlijk precies wat Escher in zijn werk ook deed,’ zegt Kadee.

 

Bladgoud

Optisch glas wordt meestal gebruikt voor spiegels, brillenglazen en lenzen, maar de Tsjechisch-Slowaakse kunstenaars gebruiken het materiaal om er spectaculaire kunstwerken mee te maken. De oppervlakken zijn spiegelglad geslepen, gelijmd, gesneden of uitgehold. Soms is er op ingenieuze wijze een voorwerp in verwerkt, hier en daar is er kleur in het glas verwerkt.

De tentoonstelling opent met een ronde bol van helder en geslepen glas - gemaakt door Miloš Balgavý - die de omgeving reflecteert en sterk op licht en beweging reageert. Het lijkt alsof de vorm verandert bij het langslopen. In dezelfde zaal hangt de beroemde litho uit 1935 van kunstenaar M.C. Escher: ‘Hand met spiegelende bol’, waarin de kunstenaar zelf is weerspiegeld.

Een prachtig object van goudkleurig glas, gemaakt door Lubomír Arzt draagt de naam ‘Champagne’. Door de holle vormen ontstaat een subtiel spel van licht en donker. ‘Arzt was een echte meester in het slijpen,’ zegt Judith Kadee. ‘vooral die rondingen zijn ontzettend moeilijk. Hij is als ambachtsman begonnen, pas later is hij ook eigen werk gaan maken.’

De mooie goudkleur zit ook in een gebogen glaswerk met de naam ‘Object’ van Pavol Hlôška, maar hier zijn stukjes bladgoud in verwerkt. Pas na heel goed kijken is te zien dat het glas is verzaagd en gelijmd. Tussen de naden is bladgoud aangebracht. In een ander werk van Hlôška met de naam ‘Box’ zijn in een onzichtbare holte twee Australische goudklompjes gelegd. Zijn beeld ‘Black Tower’ bestaat uit zwart glas en doet door de suggestie van een onmogelijk bouwwerk weer sterk aan het werk van Escher denken.

Soms is het moeilijk te zien hoe een werk gemaakt is. ‘Dat vind ik ook wel een beetje de magie van dit materiaal,’ zegt Kadee. ‘Ook het kwetsbare ervan is bijzonder. Wat ik ook erg leuk vind, is dat door de speelsheid en de beweging van de objecten deze tentoonstelling heel toegankelijk voor kinderen en jongeren is.’

 

‘Grandioos Glas’, optische glaskunst uit Tsjechië en Slowakije in museum Escher in het Paleis t/m 8 november. Meer informatie www.escherinhetpaleis.nl

 

 

 

 

Portretten met karakter

Artikel Den Haag Centraal 2 juli 2020

Hetty Looman laat met haar werk ouderwets vakmanschap zien. Haar portretten geven een eigenschap van het model weer.

Galerie 44 ligt aan de Molenstraat, midden in het Hofkwartier. Beeldhouwster Hetty Looman is bezig om er haar tentoonstelling in te richten die er inmiddels op woensdag-, vrijdag- en zaterdagmiddag te zien is. Een voor een haalt ze haar beeldjes als kleine schatten tevoorschijn, om daarbij telkens de naam van degene te noemen die ervoor geposeerd heeft en er een mooie plek voor te vinden. “Het zijn er veertig in totaal,” zegt ze.  

Bij elk beeldje hoort een verhaal. Soms is de persoon een dichter, of een door Den Haag dwalende fotograaf, maar er staan ook Afrikanen en Japanners tussen of mannen met een baard die iets van een Romeinse wijsgeer hebben. Het zijn allemaal persoonlijkheden met hun eigen gemoedsstemmingen, die vaak iets weemoedigs uitstralen.

Was en klei zijn robuuste materialen om mee te werken, maar de beeldjes hebben toch iets heel kwetsbaars. Het oppervlak is gevormd door honderden kleine aanrakingen. Looman maakt terracotta beeldjes met subtiele kleurverschillen, af en toe is er een in brons gegoten. Veel van de portretten hebben een bijzondere uitdrukking. Haar doel is om een karaktertrek van de persoon weer te geven.

Er staan drie kopjes op één sokkel, het is onmiskenbaar dezelfde persoon, maar ze hebben alle drie een heel andere sfeer. “Dit is mijn oudtante Hetty, een moeilijke dame die Alzheimer kreeg. Ze was een vileine dame. later kreeg ze door haar ziekte ook iets afwezigs, de derde is een jongere uitgave, die heeft nog iets onschuldigs.”

 

Gambia

Hetty Looman heeft nog een klassieke opleiding boetseren gevolg aan de Koninklijke Academie van Beeldende kunsten in Den Haag, daarna aan de Rijksakademie in Amsterdam. “Ik vind het nog steeds goed om eerst de basistechnieken te leren, daarna kun je er dan mee experimenteren. Ik heb ook nog een tijdje grote ijzeren beelden gemaakt, heel modern, maar dat was toch niet echt mijn ding.”

In 2018 organiseerde Looman een kunstreis naar Gambia om daar met een groep gelijkgestemden te gaan werken en er lessen te geven. “De Afrikaanse kleuren en vormen uit de natuur inspireren en geven nieuwe ideeën. Boetseerklei halen we ter plekke uit de grond of bij de lokale pottenbakker. De modellen komen uit het naburige dorp. Het was de bedoeling om dit jaar weer te gaan, maar nu met de coronacrisis is natuurlijk alles anders geworden. Misschien volgend voorjaar.”  Ze laat intussen een bronzen beeldje zien van een jongen uit Gambia, het haar is in strengen gedraaid en wijst alle kanten op. “Ik nam hiervoor speciale was mee die wat minder snel smelt. Bij terugkomst in Nederland is het in brons gegoten.” Zijn gezicht heeft een vrolijke uitdrukking. Hij vond het duidelijk leuk om te poseren.

 

Hetty Looman, ‘Kleine portretten’ van Hetty Looman, t/m 29 juli in Galerie 44, Molenstraat 44. Open woensdag, vrijdag en zaterdag, 13.00 tot 17.00 uur(gratis). Meer informatie: www.hettylooman.nl en www.denhaag.com/nl/galerie-44

Thuis is niet altijd veilig

 Den Haag Centraal van 25 juni 2020

Het thema van de Papier Biënnale in Museum Rijswijk draait dit jaar om eigen huis en haard. Kunstenaars tonen hun persoonlijke ervaringen.

In Museum Rijswijk is dit jaar in de zomermaanden weer een indrukwekkende tenttoonstelling van en met papier te zien. De Papier Biënnale en Textiel Biënnale wisselen elkaar elk jaar af, de tentoonstellingen hebben inmiddels internationale bekendheid opgebouwd.

Toen het thema ‘THUIS/HOME’ voor 2020 werd vastgesteld, wist niemand nog dat het zo’n enorme lading zou krijgen. Nu is het een onderwerp waar de hele wereld mee bezig is. Door de internationale lockdown zijn mensen vaker thuis dan ooit tevoren. De eenentwintig kunstenaars die in Museum Rijswijk exposeren laten hun persoonlijke ervaringen met huiselijke omstandigheden zien. Soms gaat het over de eigen positie binnen een familie, maar ook over migratie of over de onveilige situatie van vluchtelingen. Ook zijn er avonturiers bij die op zoek zijn naar het land van melk en honing, soms is een thuis beladen door de geschiedenis die het heeft.

 Grootmoeder

De kunstenaars zijn in het museum nog bezig met het opbouwen van hun installaties. Veel objecten worden ter plekke gemaakt, speciaal voor deze tentoonstelling. Midden op de vloer zit papierkunstenaar Quentley Barbara (Willemstad, Curaçao, 1993) omringd door gebruikte kartonnen dozen en zilverkleurige ducttape, in zijn hand een stanleymes. Naast hem staat een grote papieren kop van een oudere vrouw, een portret van zijn grootmoeder. Barbara maakt installaties van karton, het gezin waarin hij opgroeide speelt daarin een grote rol. Op zijn dertiende werd hij opgenomen in de gemeenschap van Instituto Buena Bista op Curacao, opgezet door de kunstenaars David Bade & Tirzo Martha. Tot zijn achttiende heeft Barbara daar gewerkt, toen besloot hij naar Nederland te gaan om aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag te gaan studeren. In 2018 werd hij gekozen tot de ‘Best of Graduates’ met zijn eindexamenwerk ‘The Foreigners’. Het bestond uit een ruimte van gerecycled karton met daarin willekeurig geplaatste en meer dan levensgrote hoofden van zijn familieleden.

Het werk van Suzanne Inglada (Banyeres del Penedes, Spanje, 1983) bestaat uit uitgeknipte groepen mensen op groot formaat, die in een gewelddadige of emotionele actie verwikkeld zijn. Zij is geïnspireerd door de Spaanse en Catalaanse cultuur, de geschiedenis en de politiek. Geweld en macht, ook in de huislijke omgeving, zijn onderwerpen die haar intrigeren. De figuren zijn zowel midden in de ruimte als tegen de wand geplaatst, het geheel geeft op die manier de indruk van een theaterscène. Inglada volgde eerst een theateropleiding in Barcelona en koos toen toch voor de beeldende kunst. Haar werk viel al eerder op tijdens Art Rotterdam 2020 in de stand van galeriehouder Maurits van der Laar.

 

Bootvluchtelingen

Heel mooi is de installatie van Anna van Bohemen (Rotterdam, 1948). Trossen met papieren ogen hangen aan de wand. Elk oog zit in een papieren kommetje, ze zijn met garen aan elkaar gezet. In verschillende culturen staat het oog voor bescherming tegen het kwaad. Ogen worden aan de gevel van het huis of voor het raam gehangen om de bewoners tegen kwade geesten te beschermen. Aan de andere wand hangen stroken die bestaan uit brieffragmenten, archieven uit het verleden. Ervóór staan van papier gevlochten manden in een kring, op wankelende pootjes. Het natuurlijke materiaal is prachtig van kleur. Alle elementen - de ogen, de brieven en de manden - maken deel uit van jeugdherinneringen van Van Bohemen. Haar moeder kwam oorspronkelijk uit Polen. Na de Tweede Wereldoorlog was het lange tijd niet mogelijk om terug te gaan. Toen dat wel weer kon, reisde de 10-jarige Anna mee, zo leerde zij het leven in Polen kennen. Op markten en in huizen zag ze overal gevlochten manden staan met daarin fruit, gebak en pasteien. Voor haar staan de manden gelijk aan gastvrijheid en een ‘welkom thuis’.

De installatie ‘Vita di Cartone’ van Gianfranco Gentile (Verona, Italië, 1949) belooft heel indrukwekkend te worden. Het werk dat nu nog op de grond ligt uitgespreid, zal straks opgehangen worden. Op de tekening, gemaakt met pastelkrijt, zijn mensen afgebeeld die op elkaar gedrukt in een bootje zitten. De bedoeling is dat er steeds opnieuw water over het werk zal gaan stromen, dat uit flessen loopt die erboven opgehangen worden. Het kwetsbare werk dat op gelaagd en gerecycled karton gemaakt is, zal dan letterlijk verdwijnen. Verdrinken, zoals ook de bootvluchtelingen kans maken om tijdens hun overtocht te verdrinken.

De tentoonstelling is een ontdekkingsreis langs allerlei verschillende thuissituaties en herinneringen, met steeds weer verrassende en onverwachte ontknopingen.

 

Papier Biënnale ‘THUIS/HOME’ in Museum Rijswijk, van 28 juni t/m 15 november 2020. Meer informatie www.museumrijswijk.nl

 

Reliëfs vol herinneringen aan de jaren zestig

Den Haag Centraal , 25 juni 2020

Paul Steenhauer maakt objecten van verschillende materialen. Licht, schaduw en ritme zijn daarin belangrijker dan de voorstelling op zich.

Het is een uitdaging om de tentoonstelling van kunstenaar Paul Steenhauer (1951) te doorgronden. De expositie in de Tuingalerie van Pulchri Studio heet ‘Formaties’. Het werk, dat voornamelijk uit witgeschilderde reliëfs bestaat, is klein. Elk object wordt aangeduid met een letter en een nummer, er zijn geen titels. Dat maakt het niet makkelijker, de toeschouwer wordt geheel aan zijn lot overgelaten. Het werk verlangt aandacht en interesse, de kijker zal niet onmiddellijk meegesleurd worden in een draaikolk van emoties. Integendeel. De driedimensionale objecten lijken met wiskundige precisie in elkaar geschoven, licht en schaduw spelen daarin een belangrijke rol, een gegeven dat verandert naarmate de kijker een ander standpunt inneemt.

Het thema van Steenhauer is al zolang hij schildert ‘landschap zonder landschap te zijn’. Hij werkt meestal traditioneel: olieverf op doek of paneel. De voorstelling daarentegen is nooit conventioneel. Steenhauer geeft in zijn schilderijen een werkelijkheid weer die – zo zegt hij zelf – niet direct zichtbaar, maar wel waarneembaar is.

De landschappen die hij maakt, zijn strak van lijn. De vlakken bestaan uit koele vervagende kleuren in verschillende tinten groen en blauw. De lijn van de horizon ligt meestal op traditionele hoogte, op driekwart van het doek, soms iets lager, als het zogenaamde ‘vogelperspectief’. Er zijn vage aanduidingen van heuveltoppen of gebouwen. Ook het hemelruim is strak, er is geen wolkje te zien. “Het landschap is slechts een herinnering aan wat men daaronder pleegt te verstaan, er is geen leven onder noch boven de horizon, er zijn alleen strak geschilderde kleurvelden,” zegt hij over zijn werk.

 

Licht en schaduw

Van 1971 tot 1974 maakte Steenhauer al een serie driedimensionale objecten op paneel. Hij experimenteerde met verschillende metalen. Het was in de periode dat het werk van beeldend kunstenaar Jan Schoonhoven (1914 – 1994) heel erg in de belangstelling stond. De expressie van materiaal was daarbij erg belangrijk, zoals het werken met ribkarton. Schoonhoven verdiepte zich in de steeds veranderende lichtwerking op zijn reliëfs.

Vanaf de periode in de jaren zeventig begon ook Steenhauer allerlei materialen te verzamelen met het idee om er ooit nog eens iets mee te doen. In 2017 was het zover en begon hij met het maken van ruimtelijke composities wat resulteerde in de tentoonstelling ‘Formaties’. Kleur is geheel afwezig. Er zijn wit geschilderde reliëfs van allerlei materialen, op papier geplakt. Repeterende vormen die voor een ritmisch effect zorgen. Bij het minutieus bekijken, wordt hier en daar duidelijk wat er onder de witte verflaag zit. Soms zijn het toetsen van een computer, een stopcontact, dopjes, radertjes of ondefinieerbare bolletjes. Er zijn ook composities die goudkleurige elementen bevatten die op uit elkaar gehaalde uurwerken lijken. Materialen met een zachte koperkleurige glans. Maar dat is allemaal niet belangrijk. Het gaat om de formatie, de manier waarop het in elkaar geschoven is. Licht en schaduw doen de rest. Het werk van Paul Steenhauer roept toch een emotie op: een herinnering aan de jaren zestig.

 

‘Formaties’, t/m 7 juli 2020 in Pulchri Studio. Meer informatie www.pulchri.nl

Beestachtig mooie beelden met menselijke trekjes

Artikel Den Haag Centraal van 11 juni

De beelden van Germaine Richier lijken regelrecht uit een nachtmerrie te komen. Ze schiep bastaarden met een pokdalige huid en gaf ze een ziel.

 Verontrustende figuren’ zo omschrijft Jan Teeuwisse, directeur van museum Beelden aan Zee, de beelden van de Franse kunstenares Germaine Richier (1902-1959). De tentoonstelling ‘Mensbeeld-Mensbeest’, vult de grote zaal van het museum geheel met beelden die half uit mens en half uit dier bestaan. ‘Hybride’ - een kruising van twee soorten - is een woord dat vaak in verband met haar werk genoemd wordt, ook worden de beelden wel getypeerd als ‘bastaarden’. De nachtmerrieachtige wezens trekken aan en stoten af. Hun huid is ruw en aangetast, verminkt. De ledematen zijn spichtig en worden soms als wapens op de toeschouwer gericht.

Richier werd in Frankrijk gezien als een vernieuwer van de beeldhouwkunst, eerder nog dan beeldhouwer Alberto Giacometti (1901-1966) die vergelijkbaar werk maakte. Het naoorlogse werk van Richier laat angst zien, maar is ook vol van leven. De natuur was haar grote inspiratiebron; ze verwerkte takken, stenen en bladeren in haar werk. In haar atelier had ze een grote verzameling schelpen, zeeschuim en stukken hout. Ze ontleedde insecten en vogels en gebruikte stukken daarvan in haar beelden.

Rodin

Germaine Richier kreeg haar opleiding aan de École des Beaux-Arts in Montpelier bij de beeldhouwer Louis-Jacques Guigues, een leerling van Auguste Rodin. In het begin streefde ze nog naar het klassieke schoonheidsideaal zoals ze dat  had geleerd op de kunstacademie, maar na de oorlog veranderde dat abrupt en doorbrak ze de traditie van mooie gladde beelden. In 1947 maakte ze ‘L’ Orage’, De Storm, een beeld van een gehavende man in dreigende houding. Zijn huid pulseert en borrelt, alsof hij zojuist uit een moeras is verrezen. De 80-jarige Nardone had ervoor model gestaan, hij poseerde eerder voor het beroemde beeld van Honoré Balzac, gemaakt door Auguste Rodin. In 1948 maakte Richier een vrouwelijke tegenhanger: ‘L' Ouragane’, De Orkaan. Steeds vreemdere wezens volgen: een vrouw met insectenpoten, een sprinkhaan met kromme grijphanden, een levensgrote mier met borsten. Soms worden de beelden door strak gespannen ‘touwen’ in evenwicht gehouden zoals ‘Le Diabolo’, genoemd naar een stuk kinderspeelgoed dat razend populair was in die tijd. De draden pasten goed bij haar werkwijze waarbij ze lijnen aanbracht op haar modellen om richtingen en verhoudingen aan te geven.

Vleermuisskelet

Een enorme goudkleurige vleermuis, ‘La Chauve-Souris’ (1946), lijkt zich met gespreide vleugels op de argeloze toeschouwers te storten. Het beeld is gemaakt van stukken touw die in gips gedoopt en over een ijzeren frame gedrapeerd zijn, het geheel is daarna in brons gegoten. Germaine Richier bewaarde een vleermuisskelet in haar atelier om het minutieus te bestuderen. Ze zag de mysterieuze en duistere kant van het wezen, maar had nooit kunnen bedenken dat het nu als de vermoedelijke verspreider van een levensgevaarlijk virus gezien wordt.

 Atelier Germaine Richier in 1954. Foto Emmy Andriesse

Voor ‘La Mante’ De Bidsprinkhaan (1946) liet ze enkele dode exemplaren per post naar Parijs sturen. Het grote gevleugelde insect leeft in het Middellandse Zeegebied en heet in de volksmond ‘getande tovenares’ vanwege de langzame bewegingen van de voorpoten die de prooi lijken te betoveren. ‘La Mante’ van Richier torent hoog op, het beeld toont een aanzet van borsten. In de natuur eet het wijfje na de paring het mannetje op.

In de tentoonstelling is ook een aantal tekeningen en etsen opgenomen. Het is goed te zien dat Richier ook daarmee op een fysieke manier bezig is geweest, als een beeldhouwer. Ze kerfde de lijnen als het ware in de etsplaat.

‘Germaine Richier, Mensbeeld-Mensbeest’ t/m 6 september 2020, alleen met online ticket. Meer info www.beeldenaanzee.nl

Candid Camera gericht op Schevenings strand

Artikel Den Haag Centraal van 4 juni 2020

Museum Panorama Mesdag brengt met de tentoonstelling ‘CANDID’ de badplaats Scheveningen in beeld.

“Er is echt niets aan de foto’s geënsceneerd,” zegt Giedo van der Zwan bijna een beetje beledigd als we door de tentoonstelling ‘CANDID’ lopen en ernaar gevraagd wordt. Voor een straatfotograaf is dat namelijk een grote zonde. Giedo van der Zwan (1967), Merel Schoneveld (1983), Mirjam Rosa (1982) en Sandra Uittenbogaart (1975) leefden al een hele tijd toe naar de opening van hun tentoonstelling CANDID in museum Panorama Mesdag. Het was een proces van ruim twee jaar waarin ze hun hele ziel en zaligheid legden. Nu, met een vertraging van twee maanden is het dan eindelijk zover. Hun foto’s met als onderwerp het hedendaagse strandleven in Scheveningen, werden in opdracht van het museum gemaakt. Het resultaat is een selectie van ruim zeventig foto’s.

Candid staat voor openhartig en direct en herinnert aan ‘Candid Camera’, een televisieprogramma waarbij personen zonder dat ze het weten gefilmd worden, als onderdeel van een al dan niet geslaagde grap. De vier fotografen brachten gewone mensen in alledaagse situaties in beeld met op de achtergrond het strandleven. De beelden zijn niet in scene gezet en vellen geen oordeel, de foto’s spreken voor zich.

Sjekkie

De fotografen gingen de afgelopen twee jaar vaak gezamenlijk op pad en hebben dus regelmatig dezelfde personen gefotografeerd. Er is een aparte zaal ingericht met foto’s van elkaar terwijl ze op het strand aan het fotograferen zijn. Het valt zo nog meer op dat elk van hen een andere kijk op dezelfde gebeurtenis heeft. Een artistieke film van filmmaker en straatfotograaf Bas Hordijk toont daarnaast zíjn visie op de werkwijze van de vier fotografen.

Giedo van der Zwan benadrukt nog eens: “Het enige is dat ze soms weten dat ik er ben, maar dan blijf ik net zo lang zitten totdat ze mij vergeten.” Zijn foto’s tonen nietsvermoedende dagjesmensen. Pas na beter kijken zie je wat er gebeurt. Een dame telefoneert, een chique leren tas op schoot, één schoen is uitgegleden. Haar hond gaapt en lijkt daardoor haar voet op te slokken. Als tegenstelling is er een foto met een rasechte Scheveningse: een sjekkie in de mond, haar tenen met de dikke kalknagels zijn vol in beeld, haar borst is roodverbrand, de schouders wit. De foto’s van Van der Zwan zijn vaak jubelend van kleur en doordrenkt met humor. “Ik laat als het ware een vraagteken hangen boven de foto’s zodat mensen hun eigen verhaal gaan maken,” zegt hij.

Mirjam Rosa fotografeert ‘op de mens’ zoals ze zelf zegt. Er is een foto met de kwetsbare nek van een matroos, van achteren gezien; de blauwe lintjes van zijn pet krullen zich eromheen. Prachtig is het minuscule eendagsvliegje dat op de witte stof van de pet is neergestreken. Haar andere foto’s zijn juist rauw en ongepolijst: een harige buik met piercings door de tepels, een magere rug overdekt met sproeten en moedervlekken. Vanuit haar werk in de kinderpsychiatrie is ze gewend om te kijken naar mensen en te proberen hun gedachten en gevoelens te begrijpen.

Chaos

Sandra Uittenbogaart laat een overbevolkt strand in de zomer zien. Een foto van juni 2019, op enorm groot formaat afgedrukt, toont de chaos. Het doet nu bijna surrealistisch aan. In december fotografeerde ze lege stranden met mensen die over het eindeloze water naar de horizon staren. “Ik wilde graag personen vastleggen die zich verliezen in de zee, in die oneindigheid.”

De foto’s van Merel Schoneveld laten kunstzinnige beelden in zwartwit zien van prachtig belichte stranden. Abstract aandoende foto’s, donker water bespikkeld met wit schuim, opstuivend zand, langgerekte schaduwen en lichtstrepen. Ontroerend mooi is de foto waar twee jonge mannen gekleed in net kostuum bezig zijn met het bouwen van een zandkasteel. Alsof ze even uit de studentensociëteit zijn weggeglipt om op het strand te spelen. Schoneveld maakte daarnaast een experimentele film met haar persoonlijke kijk op Scheveningen.

‘CANDID’, t/m 28 februari in museum Panorama Mesdag. Toegang alleen mogelijk met online ticket. Voor meer informatie www.panorama-mesdag.nl.

‘Mijn dochter speelt een elastiekje’

Artikel in Den Haag Centraal van 7 mei 2020

 De directeur van theaterschool Rabarber, Rebecca van Leeuwen, gaat na vijfendertig jaar met pensioen en laat een prachtig instituut achter.

 

foto Brian Mul

Rebecca van Leeuwen (67), sinds 1985 directeur van theaterschool Rabarber, is een icoon in de Haagse theaterwereld. Deze maand bereikt ze de pensioengerechtigde leeftijd, op 1 mei zette ze een punt achter haar carrière.

Met haar korte bob, recht geknipte pony, knalrode en felblauwe brillen, zie je haar niet snel over het hoofd. Van Leeuwen is overal en altijd duidelijk aanwezig. Ze draagt het hart op de tong en daar moet je tegen kunnen. Ze kan je ongezouten de waarheid vertellen, maar ook de hemel in prijzen.

In haar huis in de Archipelbuurt heeft ze een hoekje vrijgemaakt en de meegenomen kantoorspullen van Rabarber neergezet. Uit een van de dozen piept het beeldje dat ze kreeg toen ze in 2017 de Piket-kunstprijs won voor haar bijdrage aan het culturele leven in Den Haag. In 2009 werd Van Leeuwen beloond met de Victorine Heftingprijs, een prijs met als doel het vrouwelijk talent op het gebied van kunsten te stimuleren. Tijdens het 25-jarig jubileum van Rabarber op 16 mei 2011 werd ze benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.

“Er breekt binnenkort een nieuwe beleidsperiode voor de theaterschool aan, zoals elke vier jaar en dit leek mij een goed moment om te stoppen. Gelukkig mag Rabarber blijven bestaan. Ik was er al wel langer in mijn hoofd mee bezig, maar toch is het heel moeilijk om het los te laten. Het is toch mijn levenswerk,” zegt Van Leeuwen.

Ze heeft veel nieuwe plannen. “Voor het  Protocolbureau in de Anna Paulownastraat geef ik al jaren presentatietrainingen, we noemen het ‘regisseren van persoonlijke aandacht’, dat wil zeggen, als je iets presenteert dan moet je de aandacht van de toeschouwer naar je toe trekken. Dat wil ik graag blijven doen. Een andere droom is om ‘BABS’ te worden:  Buitengewoon Ambtenaar van de Burgerlijke Stand, oftewel trouwambtenaar. Dat lijkt me echt heel erg leuk. In die cursus leer je hoe je moet presenteren, dus dát lijkt me geen probleem. Ook heb ik vorig jaar een cursus gevolgd om synagogediensten te leiden. Als de rabbijn niet kan dan mag ik invallen.”

Kast

Rebecca van Leeuwen komt uit een Joods gezin, haar vader was antiekhandelaar. Op de vraag of deze dagen rond de herdenking en bevrijding moeilijk voor haar zijn, zegt ze: “Nee, mijn moeder zei vaak: ‘voor mij is het altijd 4 mei, daar heb ik zo’n speciale dag niet voor nodig’. Wat ik zelf wel eens denk: vergelijk die tijd niet met de coronacrisis, zoals veel mensen doen. We hebben ons huis en we kunnen naar buiten. Ik zit niet zoals mijn moeder toen in een soort kast opgeborgen, om als het donker is even naar beneden te kunnen. Mijn moeder was zeventien. Gelukkig hebben mijn ouders mij daar nooit mee belast.”

Haar ouders waren vooruitstrevend. Het gezin woonde naast theater PePijn en Van  Leeuwen kwam daardoor al vroeg in aanraking met de theaterwereld. Acteur Paul van Vliet werd haar tweede vader. Het is nooit een probleem geweest dat ze na de Pedagogische Academie naar de theaterschool in Maastricht ging. “Mijn vriendin wilde toelatingsexamen doen en ik ging mee voor de lol. Toen werd zij afgewezen en ik aangenomen. Ik moest laten zien hoe ik als een elastiekje moest bewegen. Mijn vader vertelde overal rond: ‘mijn dochter speelt een elastiekje’, super was dat.”

Rebecca van Leeuwen koos al snel voor de richting ‘regisseren’ op de toneelschool. Liever naast het toneel dan erop. Jaargenoten waren Huub Stapel en Silvia Millecam. “In het vierde jaar toen ik stage liep bij de AVRO schreef ik het scenario voor een film: ‘De mooiste tijd’, waarin Gijs Scholten van Aschat de hoofdrol speelde. Hij zat een jaar onder mij, net als Pierre Bokma, Maria Goossens en Peter Blok. Eigenlijk vonden ze na twee jaar al dat ik mijn diploma moest krijgen. Maar dat wilde ik niet, ik wilde blijven.”

Theaterklas

Van Leeuwen is getrouwd met acteur Wim Serlie die regelmatig in televisieseries te zien is. Onlangs speelde hij nog in ‘Het geheime dagboek van Hendrik Groen’. Serlie regisseerde jarenlang de grote toneelproducties van Rabarber rond de kerst en had een castingbureau waar regelmatig leerlingen van Rabarber auditie deden. Zo zijn veel Haagse kinderen verzeild geraakt in de professionele theaterkunsten, en nu terug te zien als presentatoren, filmmakers, acteurs en regisseurs. Bekende namen zoals Bas Muijs, Georgina Verbaan en Eva Jinek. Er is een goede samenwerking tussen Rabarber en het Haagse onderwijs. Op Dalton Den Haag kun je al sinds 2002 een theaterklas volgen met docenten van Rabarber, uniek in Nederland.

“Wat ik wel hoop is dat ze me niet vergeten in de theaterwereld en ik nog steeds uitgenodigd word voor presentaties en voorstellingen, want dat zou ik toch wel heel erg missen,” besluit Van Leeuwen.

Zakelijk leider Ellen van der Sar neemt de honneurs waar zolang er gezocht wordt naar een nieuwe artistiek leider. Door de coronacrisis is een fysiek afscheid nu niet mogelijk. Wel wordt een digitaal afscheidsboek geopend waar berichten kunnen worden achter gelaten.

Bijdragen voor het  digitale afscheidsboek kunnen vóór 1 juni 2020 worden toegestuurd aan afscheid@rabarber.net